یکی از مسلمات دین، ضرورت صلوات بر محمد و آل محمد است.

از جمله این بایستگی‌ها، صلوات، شرط درستی نماز است و موارد متعدد دیگر.

پیش از هر چیزی شایسته است نگاهی به سرفصل ابعاد صلوات داشته باشیم.

1. تقرب به خداوند
2. شایستگی احترام
3. ادای شکر و قدردانی
4. کسب پاداش
5. نفع تکوینی

اما توضیح اختصاری و اجمالی:

صلوات ضرورت دارد اولا:

به صراحت قرآن وَ مٰا خَلَقْتُ اَلْجِنَّ وَ اَلْإِنْسَ إِلاّٰ لِيَعْبُدُونِ.[1] (و جن و انس را جز برای اینکه مرا بپرستند نیافریدیم).

با عبادت خداوند است که به او تقرب می‌جوییم.

یکی از اسباب تقرب، احترام و خدمت به عزیزان خداوند است.

در درگاه خداوند، موجودی عزیزتر و مقرب‌تر از محمد و آل محمد علیهم السلام نیست.

پیداست که خداوند دعای برای عزیزانش را دوست دارد، لذا صلوات یک مصداق از عبودیت و بندگی و کسب رضای الهی است.

صلوات ضرورت دارد ثانیا:

عقل و عقلاء و وجدان انسانی، خوبی را دوست دارد و در مقابل آن کُرنش می‌کند.

با اندک مطالعه و تحقیقی روشن می‌شود که چهارده معصوم علیهم السلام واجد تمامی کمالات و خوبی‌ها و زیبایی‌ها هستند.

انسانیت انسان اقتضا می‌کند در مقابل این همه شایستگی، زبان به مدح و ثنای آنان گشوده شود.

صلوات از مهم‌ترین راه‌های ابراز و اعتراف به شایستگی‌های اهل بیت علیهم السلام است.

صلوات ضرورت دارد ثالثا:

بر اساس اصول اولیه که در جای خود برهانی شده، واسطه تمامی نعمتهای الهی که به ما رسیده است محمد و آل محمد علیهم السلام هستند.

وظیفه انسانی اقتضا می‌کند شکرگزار ولیّ نعمت خود باشیم.

صلوات، شکلی از شکرگزاری نسبت به وسائط نعمت است.

صلوات ضرورت دارد رابعا:

در روایات برای صلوات، آن چنان پاداش‌های دنیوی و اخروی فراوان و متنوعی ذکر شده، که می‌توان گفت بی‌نهایت است.

یکی از جلوه‌های پاداش صلوات در مطلب زیر آمده است:

«چه کسی از صلوات سود می‌برد؟»

لذا صلوات مقدمه رسیدن به سودهای بی‌پایان است.

صلوات ضرورت دارد خامسا:

بر اساس اصول اولیه که در معارف برهانی شده است اهل بیت علیهم السلام واسطه تکوینی و ثبوتی رحمت الهی به سایر خلایق هستند.

ثبوتا، دیگر آفریدگان، فیض الهی را از طریق اهل بیت علیهم السلام کسب می‌کنند.

با توجه به این که فاعلیت در واسطه فیض کامل است، تفاوت خلایق در کسب فیض، ناشی از اختلاف قابلیت آنها است.

آن چه هم که سلب قابلیت می‌کند، اعمال و گناهان است.

هر چه ابر گناهان غلیظتر و تیره‌تر گردد، به همان اندازه از قابلیت کاسته شده و کسب فیض از اهل بیت علیهم السلام ناقص می‌شود.

یک راه کسب فیض بیشتر، کاستن از غلظت و تیرگی حجاب گناه با توبه است تا نور بیشتری از خورشید ولایت کسب گردد.

راه نخست کسب فیض بیشتر، تحول از طرف مخلوق است که با توبه محقق می‌شود.

راه دوم کسب فیضِ بیشتر، طلب تشدید فیض الهی برای خود اهل بیت علیهم السلام است. هر چه نور ولایت اهل بیت تشدید شود و بیشتر گردد، عمیق‌تر به لایه‌های حجاب اعمال نفوذ کرده و بیشتر ظلمات معنوی را می‌شکافد و بدین سان نور ولایت مؤمنین گنهکار بیشتری را شامل می‌گردد.

برای تقریب، اگر همه آسمان را ابر فراگرفته باشد، طبیعی است که نور کمی از خورشید از لایه‌های ابر به زمین نفوذ می‌کند.

اگر با همین اندازه ابر، نور خورشید هزار برابر افزایش پیدا کند، قطعا نفوذ نور خورشید عمیق‌تر می‌گردد.

گناهان همان حجابی است که مانند ابر مانع رسیدن کامل نور خورشید ولایت به قلب مؤمن گنهکار می‌گردد.

با صلوات از خداوند طلب می‌کنیم که نور ولایت محمد و آل محمد را اضعاف مضاعف نماید. در نتیجه ازدیاد نور ولایت اهل بیت علیهم السلام، این نور مبارک، نفوذ بیشتری در حجابهای ظلمانی می‌کند و باعث ازدیاد حیات معنوی دلها می‌گردد.

البته مسلم است که این بُعد از اثر صلوات اولا منحصر به مؤمنین گنهکار نیست و شامل همه مراتب مؤمنین می‌گردد. به سخن دیگر با صلوات و ازدیاد رحمت خداوند بر آل محمد علیهم السلام نور ولایت در قلب مؤمنین متقی نیز بیشتر جلوه می‌کند.

ثانیا آثار مثبت صلوات هر فردی منحصر به خود آن فرد نیست بلکه موج آن همه کرانه‌های آفرینش را فرامی‌گیرد.

درنگ در بُعد پنجم صلوات دریچه‌ای به افق بی‌کران معارف را می‌گشاید.

راه دوم کسب فیض بیشتر، تحول از طرف بالا است که با نزول بیشتر رحمت الهی بر اهل بیت علیهم السلام محقق می‌شود.

هر چند به قطع و یقین هر دو راه یاد شده به کسب فیض بیشتر می‌انجامد، اما تفاوت محیر العقولی میان نتیجه راه نخست (توبه) و راه دوم (صلوات) وجود دارد.

پیداست که تفصیل این مطالب و بیان مستندات آن مجال گسترده‌ای می‌طلبد.

انشاءالله که این اختصار، مخلّ به اصل مطلب نباشد و گوشه‌ای از نقش محیر العقول صلوات را روشن کرده باشد.

اللهم صل علی محمد و آل محمد افضل ما صلیت!